Wat te doen bij een verstuiking of verzwikking?

Een verkeerde beweging, val of misstap kan leiden tot een verstuiking of verzwikking. Het gewricht kan pijn doen, opzwellen en moeilijker te belasten zijn. Vaak kun je zelf eerste hulp geven door het letsel te beoordelen, bij pijn te koelen en het gewricht binnen de pijngrens te blijven bewegen. Hieronder lees je hoe je een verstuiking herkent, wat je kunt doen en wanneer medische hulp nodig is.

Wat is een verstuiking?

Een verstuiking ontstaat wanneer een gewricht plotseling verder beweegt dan normaal. Hierdoor rekken de banden rond het gewricht uit en kunnen ze beschadigd raken. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer je enkel tijdens het lopen of sporten naar binnen of buiten klapt.

Wat is het verschil tussen een verstuiking en een verzwikking?

Verstuiking en verzwikking betekenen vrijwel hetzelfde. Bij beide beweegt een gewricht plotseling verder dan normaal, waardoor de banden rond het gewricht uitrekken of beschadigd raken. De term verzwikking wordt vooral gebruikt wanneer een enkel omklapt. Een verzwikte enkel is dus een vorm van een verstuiking.

Wat zijn de symptomen van een verstuiking?

De klachten ontstaan meestal direct na de verkeerde beweging. Hoeveel last iemand heeft, hangt af van de ernst van de verstuiking. Je kunt een verstuiking onder andere herkennen aan:

• Pijn rond het gewricht, vooral tijdens bewegen of belasten
• Zwelling rond het gewricht
• Een blauwe plek
• Moeite met bewegen of belasten
• Een onzeker of instabiel gevoel in het gewricht

Bij een verstuikte enkel kan het bijvoorbeeld pijnlijk zijn om op de voet te staan of te lopen.

Wat te doen bij een verstuiking?

Beoordeel eerst het letsel en kijk hoeveel de persoon het lichaamsdeel nog kan gebruiken. Daarna kun je de volgende stappen volgen:

1. Beoordeel het letsel
   Kijk waar de pijn zit en of het gewricht nog gebruikt kan worden. Let ook op zwelling, verkleuring en een eventuele afwijkende stand.
   
   
2. Koel bij pijn 10 tot 20 minuten
   Koel de pijnlijke plek met bijvoorbeeld een coldpack. Leg altijd een dunne doek tussen het koude materiaal en de huid. Stop wanneer de pijn tijdens het koelen toeneemt.
   
   
3. Houd het lichaamsdeel eventueel hoog
   Tijdens het koelen kan de persoon het aangedane lichaamsdeel hooghouden als dit de pijn vermindert.
   
   
4. Leg indien gewenst een steunverband aan
   Wil de persoon extra ondersteuning? Dan kun je een steunverband aanleggen. Zorg dat het verband prettig zit en niet knelt. Verwijder het verband wanneer de pijn toeneemt of vingers of tenen bleek, blauw of gevoelloos worden.
   
   
5. Beweeg op geleide van de pijn
   Blijf het gewricht gebruiken zolang de pijn dit toelaat. Forceer beweging niet wanneer de klachten duidelijk toenemen.
   
   
6. Laat het letsel zo nodig beoordelen
   Neem bij een verstuikte enkel contact op met de huisarts of huisartsenpost wanneer de persoon niet vier stappen zonder hulp kan lopen. Laat het letsel ook beoordelen bij een duidelijk afwijkende stand, steeds erger wordende pijn of wanneer pijn en zwelling na vier dagen niet verminderen.
   

Hoe leg je een steunverband aan?

Laat de persoon het gewonde lichaamsdeel in een comfortabele stand houden. Gebruik een elastische zwachtel en wikkel deze gelijkmatig rond het aangedane gebied. Laat iedere nieuwe slag de vorige gedeeltelijk overlappen en voorkom plooien in het verband. Trek de zwachtel niet onnodig strak aan, zet het uiteinde goed vast en controleer daarna of het verband prettig zit.

Let op: bij een verstuiking wordt tegenwoordig gesproken over een steunverband in plaats van een drukverband. Het doel is om ondersteuning te geven zonder bewust extra druk uit te oefenen.

Wat is het verschil tussen een verstuiking en kneuzing?

Zowel bij een verstuiking als bij een kneuzing kunnen pijn, zwelling en een blauwe plek ontstaan. Het verschil zit vooral in het beschadigde weefsel. Bij een verstuiking raken de banden rond een gewricht uitgerekt of beschadigd. Bij een kneuzing raakt juist zacht weefsel beschadigd, zoals spieren, onderhuids weefsel en kleine bloedvaatjes. Een kneuzing ontstaat meestal door een klap, val of stoot. Een verstuiking ontstaat vaak doordat een gewricht plotseling omklapt of verdraait.

Hersteltijd bij een verstuiking

Hoe snel een verstuiking herstelt, hangt af van de ernst van het letsel. Bij een lichte verstuiking nemen pijn en zwelling vaak binnen enkele dagen af. Het kan enkele weken duren voordat het gewricht weer normaal belast kan worden. Bij ernstiger letsel duurt het herstel langer. Blijf bewegen op geleide van de pijn en bouw de belasting rustig op. Forceer het gewricht niet wanneer de klachten toenemen.

Leren wat je moet doen bij een verstuiking?

Een misstap of verkeerde beweging is snel gemaakt. Dan is het belangrijk dat je weet hoe je het letsel beoordeelt en welke eerste hulp passend is. Tijdens een EHBO-cursus van AREHBO leer je hoe je handelt bij een verstuiking en andere veelvoorkomende letsels. Je oefent praktische vaardigheden en leert wanneer je zelf hulp kunt bieden en wanneer medische beoordeling nodig is.